اسمارت / فصل IV / full chapter
دایرهٔ نصف‌النهاری
فصل IV: ابزار بنیادی تعیین α و δ. سه خطای هندسی — collimation c، level b، azimuth a — و تصحیح زمان عبور بسل.
پیش از شروع: نماد و واحد
φ عرض شمالی مثبت، δ میل شمالی مثبت، H زاویهٔ ساعتی به غرب مثبت، h ارتفاع و z فاصلهٔ سمت‌الرأسی است. سمت A از شمال به شرق است. در شکست جو، ζ فاصلهٔ سمت‌الرأسی مشاهده‌شده است.
روابط اصلی
تصحیح بسل زمان عبور (صورت آموزشی)
01
سه خطای هندسی
محور دوران باید شرق–غرب و افقی باشد و صفحهٔ همخطی باید نصف‌النهار باشد. خطاهای کوچک: سمت a (غروب‌تر از شاقول افق)، تراز b (یک سر محور بالاتر)، همخطی c (صفحهٔ سیم‌ها از صفحهٔ عمود بر محور جداست). ستاره روی سیم مرکزی نه دقیقاً روی نصف‌النهار حقیقی دیده می‌شود.
02
از عبور تا بعد
زمان عبور تصحیح‌شده، زمان نجومی محلی عبور نصف‌النهار است و برابر بعد ستاره است (ST = α در نصف‌النهار). بعد از عبور خورشید در انحراف بهاری و از ساعت نجومی کالیبره می‌شود. میل از سمت‌الرأسی نصف‌النهاری پس از شکست به‌دست می‌آید: δ = φ − z (جنوب سمت‌الرأس با قرارداد علامت معمول).
شکل و ساخت هندسی
خودآزمایی
با دو ستارهٔ نزدیک‌قطب، خطای سمت دایرهٔ نصف‌النهاری را برآورد کنید (تمرین لندن 1926 در فصل IV).
Smart IV Exercises